حاضرید به سومالی برگردید؟!!

لابد می‌دانید نورالدین فرح از بزرگترین نویسندگان آفریقاست. او در آخرین کتابش "نقشه‌ها" به مخالفت با دیکتاتوری زیادباره حاکم وقت سومالی پرداخته بود و همین باعث شد زیادباره با او به غضب برسد. اما این نویسنده سومالی را ترک کرد. زیادباره البته بعدها سرنگون شد و او همچنان نویسنده ماند و دست به نظریه‌پردازی زد. او می‌گوید اگر جامعه‌ی دیکتاتورزده همان باشد که هست و در خود تکان و تغییری ندهد، فقط دیکتاتور سرنگون می‌شود، اما دیکتاتوری دیگر جایگزین می‌شود. از نظر او دیکتاتوری باید "واقعاً مَخوف شود تا مردم قیام کنند." او اولین اثر رُمان سه جلدی‌اش را به بررسی "بقای دیکتاتوری در آفریقا" اختصاص داده بود. وقتی ازو در مصاحبه‌ای می‌پرسند حاضری به سومالی برگردی جواب خیلی ظریفی می‌دهد: نه، نمی‌توانم برگردم، چون تهدید به مرگ شدم، و چرا باید به جایی برگردم که جوخه‌های مرگ جولان می‌دهند. من زندگی‌کردن و نوشتن را دوست دارم. منظور نورالدین فرح این است جنگ، مرگِ زندگی است، حال آن‌که انسان آمده است که زندگی کند و لذت ببرد و او معتقد است دیکتاتورها با رفتارهای خود، زمینه‌ساز جنگ و کُشتارند.

یکی از حرف‌های ماندگار او این جمله است: "در آفریقا، واقعیت، خیال‌انگیزتر از خیال است." لابد خوانندگان متوجه این حرفش شده‌اند؛ یعنی آنقدر در آن قاره، گرفتاری و دیکتاتوری و بدبختی و زورگویی با هم آمیخته است، نویسنده‌ی هر رمان، دیگر لزومی نمی‌بیند دست به خیال و خواب و کنایات و طنز در داستانش بزند. بگذرم اما توضحیاً بگویم: مثلاً با آن‌که شخصیت‌های داستان او در رمان "شیرِ ترش و شیرین" واقعی هم نبودند، اما مردم، آن شخصیت‌های رُمان را با شخصیت‌های واقعی حکومت و جامعه مطابقت می‌دادند چون مردم خیال می‌کردند بر پایه‌ی واقعیت‌های زندگی‌شان رمان نوشت. از نظر من، بدخواه‌ترین حکومت‌ها، حکومت‌هایی هستند که آزادی را فقط برای حکمرانی خود می‌خواهند و می‌ترسند مردم آزادی داشته باشند.
دامنه | ابراهیم طالبی دارابی