فراز ایران
نوشتههای گونهگون ( توسط: ابراهیم طالبی دارابی دامنه )
فراز ایران
نوشتههای گونهگون ( توسط: ابراهیم طالبی دارابی دامنه )
از میان خاطراتم ( ۴ )
یادی از یک مدرّس زبَردست حوزهی قم
بَتونهکاری جمهوری اسلامی!
به قلم ابراهیم طالبی دارابی دامنه: نام خدا. سلام. هر دولتی آمده، خواسته بتونهکاری کند و در بروَد. فقط اسم عوض میکنند! یکی گفته «تعدیل». یکی گفته «اصلاح». یکی گفته «تغییر». یکی گفته «اعتدال». یکی هم، هماینک گفته «تحول». لابد دگراندیشان! هم بر فرض محال بیایند میگویند: «دگرگونی». بخوانید: واژگونی! و خلاص! زهی خیال!
از همان اوایل انقلاب، سال ۵۷ تا ۶۰ ما هم از بس شوق و شور داشتیم با «زاماسکه»ی چسبناک، اعلامیه بر در و دیوار میچسباندیم و روی گروهکها و ضدانقلاب را مثلاً کم میکردیم. آنها شبنامه منتشر میکردند و پنهان و پیدا پارچهنوشته.
حالا کار این جناح و آن جناح با چند شاخه و لجنههای مندرآوردی، شده چیزی شبیه بَتونهکاری جمهوری اسلامی! که فکر میکنند با مقدار خمیری چسبنده میتوانند لکهها را صافکاری کنند و از دیدِ مردم بپوشانند و یا شاید هم بزَکی کرده باشند و رفع تکلیفی! جالب این است این خودشان بودند که قطار انقلاب را آنقدر بد راندند و بدنهی آن را چنان به کوه و کمر و جاده و لوکوموتیو مقابل زدند و از جاده پرتِ پرت شدند.
بگذرم. باز هم ملت مأیوس نیست و میخواهد ببیند تا کی این بتونهکاریها، تمام میشود و رنگِ آخر را میپاشند؛ تا خاطرشان جمع شود این نظام «مبتنی بر اسلام» و «متکی بر ملت» و برآمده از «خون شهیدان»، در برابر باد و طوفان و بوران زنگ نزند و بانگ جرَس حقش، با دو بال مقاومت و تعامل، نزد جهانیان بلند باشد و پیش ایرانیان سربلند. والسلام.
قاسم سلیمانی و کوروش هخامنشی
به قلم دامنه: به نام خدا. در قسمت گذشته، یعنی هفتم، در بررسی تطبیقی به مقایسهی قاسم سلیمانی و مسعود رجوی پرداختم که یکی از بزرگان فاضل در پیامی تأییدآمیز و تشویقبرانگیز به بنده، آن را مقایسهی خیر و شرّ دانستند که قرآن به ما آموخته، و بزرگی دیگر -که فضیلتش بر من مسجّل است- به واسطهی نگاشتن آن، مرا به آغوش مهرش کشیده و علاوه بر تأیید و دعا در حق والدینم، آورده که که چه نوشتهی آموزندهای نگاشتهای و فسادهای اخلاقی و جنسی رجوی را بر آن مقایسه افزوده، و تشویقم داشته که آیات آخر سورهی تحریم هم به روش مقایسهایست؛ که پیام هر دو بزرگوار کاملاً یادآوری درست و بهجایی بوده. اینک، با پیوست بالاترین سپاس از این مُکرّمانِ روحانیان جنابان سیّدان که پرچم درونم را به نوازشِ مهرشان، اهتزاز بخشیدند، میپردازم به مقایسهی سوم:
۳. قاسم سلیمانی و کوروش هخامنشی. هر دو هموطن. هر دو سردارِ برونمرزی. هر دو دادگر علیهی بیدادگر. هر دو ناجی مردم در عراق. هر دو تمام عمر در رزم. هر دو رزمنده و مدَد دهنده به ملل تحتِ ستم. هر دو سواره سوی نبرد با ظلم و ظالمین. هر دو هرگز تا آخر عمر از زینِ دفاع پیاده نشدند. هر دو از سرزمین ایران حراست کردند. هر دو، جان خود برای کمک به ملت خود و منطقه در طبق ایثار گذاشتند. قاسم سلیمانی برای برافکندنِ بنیاد داعش که با ایجاد خلافت بر عراق و شام مردمکُشی و سیل خون راه انداخته بود و کوروش هخامنشی برای برافکندنِ بنیاد بُختالنصر که یک ملت را به اسارت و زبونی و شکنجه و کشتار گرفته بود.
هم قاسم سلیمانی و هم کوروش هخامنشی برای نجات ستمدیدگان، از ایران به منطقه رفتند. هم قاسم سلیمانی و هم کوروش هخامنشی مرزهای جغرافیایی را مرزهای اعتباری دانستند و به دور از هر نوع تعصب کور، شعار انسانیت و رهایی از یوغ ستم را به جای آن نشاندند. هم قاسم سلیمانی و هم کوروش هخامنشی تا آن سوی مرزها به یاری مردم در رنج شتافتند، یکی تا سرحدّات (=مرزها و ثغور) لبنان و فلسطین، دیگری (بنا به نقل پارهای از مفسّران کِرام قرآن در ذیل آیات سورهی کهف) تا سرحدّات چین، برای مدد به مردمی که گرفتار یأجوج و مأجوج شده بودند. هم قاسم سلیمانی و هم کوروش هخامنشی سرانجام پس از سالیان سال در جامهی رزم و دفاع، سر از بدن جا، به دیار باقی شتافتند و میان مردم خود و ملل مجاور به عنوان «قهرمانان ملی» گرامی نگاهداشته شدند. زیرا
اما چه شده است عدهای در داخل کشور که وقتی به حکومت سلطنتی هخامنشی میرسند، کوروش هخامنشی را برای چنین کارهای ستُرک (=کبیر و باشکوه و سِتَبر) برونمرزی میستایند، ولی وقتی به جمهوری اسلامی سرَک میکشند، کارهای ستُرکتر و سِتَبرترِ قاسم سلیمانی را نادیده میگیرند. اینان کارِ کوروش هخامنشی را تمجید میکنند که با بُختالنصر ستمگر در افتاد، اما وقتی کار کارستانِ قاسم سلیمانی را دیدند که بُختالنصرهای بدتر زمان را زمینگیر کرد، لب فرو میبندند و حتی تعدای فریبخورده به این سردار پرافتخار گیتی اهانت میکنند. اسم این تناقض و نفاق و دودوزهبازی اگر خیانت و حسادت و کینهتوزی نیست پس چیست؟
تا دیروز از روی پُز، با باستانگرایی، کوروش هخامنشی را به عرش میبردند، اما امروز وقتی همان سیاست منطقهای را که کوروش دنباله میگرفت، قاسم سلیمانی با استحکام و بُرد بیشتری ادامه بخشید، شعار فریبندهی «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» سر میدهند. شعاری کاملاً توخالی و پارادوکسیکال (=متناقضنُما)؛ زیرا اَسلاف (=پیشینیان) اینان در وقت سرنوشتِ هشت سال دفاع مقدس، حتی یک روز هم به جبهه نشتافتند که جانشان را «فدای ایران» کنند و اینان که اَخلاف (=پسینیان) آناناند نیز وقتی وقت سرنوشت فرا رسد، باز نیز به کُنج خانه میخزند و تا از کَنز و گنج عقب نمانند. بر عقل سلیم معلوم است چنین شعارهایی بزَککرده، فقط از روی انتقام از انقلاب اسلامی ساخته و پرداخته میشود تا مرزبندیهای کاذب و شکافهای فشلکننده میان ایرانیان بیافرینند و مردم را به آرمان و باورهای ژرف خود به تردید بیفکنند و آنگاه با شیوهی تیره و تار کردن، مسیر را بر روی ملت سخت کنند.
آری؛ اگر کوروش هخامنشی ناجی و داد سِتان ملل منطقه بود؛ که بود، قاسم سلیمانی نیز به مراتب بالاتر و باعظمتتر ناجی و داد سِتان ملل منطقه بود؛ که بود. نمیشود از یک سو کوروش هخامنشی را برای این شرافت و بزرگی ستود، اما از سوی دیگر قاسم سلیمانی برای همین شرافت و بزرگی با ابعاد وسیعتر و عمیقتر نستود. این تنافض رفتاری فقط از کسانی بروز دارد که نمیتوانند شرف و عزت انقلاب اسلامی را ببینند.
آیا انسان ابدی است؟
به قلم دامنه. به نام خدا. سلام. از زبان خودِ علامه طباطبایی در مستندی دیده و شنیدهام که وقتی پرسیدند یک نصیحت بفرمایید، سفارش اکید کردند که اسلام بالاتر ازین سفارشی ندارد: خدا را هیچ وقت و هیچ جا فراموش نکنید. زیرا علامه در همان مستند در دنبالهی سخنش فرمودند: چون انسان ابدی است، فقط جا و لباسش عوض میشود؛ از ناسوت به ... .
نکته: حوزه در عصر علامه، از چه انسان عظیم و خلیق و علیمی برخوردار بود که حتی همنفسشدن با ایشان برای طلبهها و علما، تزکیه و تهذیب و تعلیم به بار میآوُرد، چه رسد به اینکه کسی توفیق مییافت در حلقهی درس و پندش تلمیذ نیز میشد و پای المیزان و دیگرآثارش مُحصّل. آری؛ انسان ابدیست، پس علامه هنوز هست روحش و رفتار و افکار و آثارش. امید است حوزههای علمیه از امثال معاصرین خود ازجمله مرحوم علامه و امام خمینی و مجتبی قزوینی و مرتضی مطهری و سیدمحمد حسین بهشتی و میرزاعلی مشکینی (در بعد معلم اخلاق بودنش) خالی نشود. آمین و انشاءالله.
حکایت رکن عشق وحشی بافقی
حکایت رکن عشق
به مجنون گفت روزی عیبجویی
که پیدا کن بِه از لیلی نکویی
و...
به قلم دامنه: سلام. سراغ چه حکایتی، رُکن عشق. بافقی وضع عاشقی را با این مصرع پرسشی «چه باشد رکن عشق و عشقبازی؟» در دو بیت آخری این حکایت دلکش، دقیق روشن ساخته که عاشق واقعی در هر شرائطی عاشقپیشه میمانَد مثل فرهاد برای شیرین، مثل مجنون برای لیلی. مثل قو برای قو که مرحوم حبیب آهنگ قو را ماندگار خوانده است. دو قو تا پایان عمر عاشق هم میمیرند. اگر یکی هم زودتر مرد دیگری تا عمر تنها زنگی میکند تا به پای وفا بمیرد. بافقی چنین گفت از رکن عشق:
به هر فکر و به هر حال و به هر کار
چه در فخر و چه در ننگ و چه در عار
به هر صورت که نبود ناگزیرت
بجز معشوق نبود در ضمیرت
در تاریخ هم روایت است (نمیدانم تا چه حد این روایت صحیح است) که امام صادق ع شیعهی تنوری میخواست یعنی اگر به او گفت پاشو برو داخل تنور آتش، عاشقانه برود نه اینکه بهانه بیاورد. منظور امام ع تست خلوص افراد پیرو بود. بگذرم.
غرب و گاو و حقوق بشر
به قلم دامنه:
به نام خدا. سلام. دیروز وقتی این عکس بالا را دیدم به شگفت آمدم. علت؟ گیریم که غرب به حکم قریحه و غریزه بر جُنبندگان ترحُّم میورزد و مثلاً این گاوها را در آستانهی سررسیدن فصل سرما، از اوج قلهی آلپ سوئیس برای رسیدن به دامنهی قله و یا جلگه با هلیکوپتر کمک میکند تا در آینده در برف و بوران کوهستان گرفتار نگردند. اما پس چرا روی دیگر غرب نسبت به آدمیزادگان کاملاً متفاوت و متناقض است؟ لازم نیست یک قرن اخیر را بگردیم، همین افغانستان امروز شاهدمثالِ روشنیست بر رفتار متناقض غرب. ۴۴ کشور غرب و غیرغرب پشت آمریکا بهصف شدند تا مردم افغان را از هر جنس و شغل و نژاد، طی ۲۰ سال در کوی و برزن و مسجد و مدرسه و خانه و بازار و مزرعه به فجیعترین وجه بکشند که مثلاً افغانها را به تمدن غرب گسیل دارند. یعنی غربیسازی یک کشور شرقی با توسل به مدرنترین جنگافزارهایی که تازه از زرّادخانهها بیرون آمده و باید روی مردم بدبخت و فقیر آزمایش شود. جنایت ازین هم آشکارتر!
غرب اگر برای دلسوزی بر گاوها و گلههای آلپ و آند از ملل ستمدیده آفرین میخواهد، خُب؛ آفرین! اما به اینهمه جنایات و آدمکشیهای شما چه بگوید؟! فعلاً زور و زر و تزویر شما بر ملل میچربد اما روزگار به همین روال نمیچرخد: «وَ تِلکَ الأَیامُ نُداولُهَا بَینَ النَّاس...» هم داریم. «این روزگار را با (اختلاف احوال) میان خلایق میگردانیم» آیهی ۱۴۰ آل عمران. منبع آیه . فریاد حقوق بشر غرب، ادایی بیش نیست، از کمک به گاو صرف نظر.
دربارهی علامه حسنزاده آملی
نوشتهی ابراهیم طالبی دارابی دامنه: به نام خدا. با سلام و احترام به خوانندگان. چندی پیش عزیزی استاد، یعنی جناب حجتالاسلام شاکر در تالار نغمه، مخاطبان را به دیدنِ برنامهای زنده دربارهی علامه حسنزاده دعوت داده بود. من هم به خاطر عُلقه و اعتقاداتی که به آن علامهی آملی دارم، تنظیم کرده بودم خودم را در ساعت قرار، پای برنامه که شبکهی قرآن آن را به آنتن میبُرد، حاضر نمایم تا صحبت فرزندش حجتالاسلام عبدالله حسنزاده را بشنوم و ببینم که چه تازههایی بر من خواهد افزود. دیدم و شنیدم. اخلاقم در دیرباز این بوده و مانده که اگر برنامهای یا فیلمی را حاوی تفکر و اندیشه بدانم همزمان یادداشتبرداری کنم. پس شمّهای میگویم از برداشتهایم:
روستای ایرا زادگاه علامه آیتالله حسنزاده آملی
روبروی جنوب قلهی دماوند مابین درهی هراز
شعَف فرایم گرفته بود که فرزندش چقدر مسلط است و چه تازهها هم میگوید و چه صدای همسان پدر دارد و چه چهرهای بسان ایشان زیبا و باجذَبه. هماندَم، از قول پدر فرمود برخی از دانشها از جنس نور است، نه از حروف ظاهری الفبا. مانند نورِ علم کربلایی کاظم ساروقی اراکی. بیسواد؛ ولی حافظ کامل قرآن.
افتخار علامه به این بوده که گرچه از خاندانی روحانی برنخاسته، اما از مادری عفیف و پدری اهل یقین به دامن جهان رخ نموده و نگین حوزهی علمیهی آمل و تهران و قم شده و مرادی معنوی برای ایران.
گاه پیش علامه شعرانی در تهران فقط دو به دو درس میخوانده یعنی او بود و او. کمتر کسی رغبت میکرده از معدن علم و ذخایر دانش علامه شعرانی بیاموزد و از شمع وجودش نور برگیرد، ولی حسن حسنزاده نمونهای در جُستن بود و آموختن.
به صورت دوری (منزل به منزل) پیش علامه طباطبایی درسهای مخصوص میآموخته. و علامه سفارش کرده بود به شاگردان آن لجنه، که ریاضیات و هیئت و نجوم را نزذ حسنزاده بیاموزند و آیتالله عبدالله جوادی آملی از نخستین کسان بود که به امر علامه، پیش حسنزاده این دروس را آموخته.
حسنزاده خود را روزبهروز به حساب میکشید و در دفتری نمره میداد مثلاً در عبادت نمرهاش چند شد؟ در برخورد با مردم چند؟ در انفاق چند؟ و در ... چند؟
از بزرگان و از خودتعلیمیهایش آموخته که جدا از درس، سیر و سلوک باید داشت. از القاب و عناوین پرهیز باید نمود. خودسازی، بالاترین مأموریت در محضر قرآن است.
به ادب ایران هم توجه داشت با آنکه انبوهی از آثار عرفان و فلسفه نگاشت. دو قسمت ترجمهنشدهی کلیله و دمنه را که «نصرالله منشی» برگردان نکرده بود، علامه از همان زبان به سبک روان به فارسی برگرداند.
تأکید علامه حسنزاده همیشه بر این بوده که در هر امری باید به اهلش مراجعه داشت. حتی امروزه در امر ویروس مرموز، به متخصصان وزارت بهداشت و رعایتِ فاصله و نصب ماسک.
بر فتوحات معنوی انسان بسیار سفارش میکنند و این که انسان با فتح معنوی، ظفرمند میشود.
درین برنامه فرزندش برای اولین بار یک خاطرهی نابی را هم هدیه کرده بود: خلاصهاش این است. اگر نقص است از برداشت من است: روزی آقای حسنزاده به زادگاهش «ایرا»ی لاریجان میرفت. دید دو مَلّاک بر سرِ زمینی با هم نزاع میکنند. هر یک با سند و مدرک مدعی است زمین از آنِ اوست. علامه را در راه دیدند. نزدش آمدند. قضیه را شرح، و قول دادند هرچه علامه بفرمایند، بپذیرند. حسنزاده بر کف آن زمین نشست. سر را روی خاک گذاشت. گوش را به خاک سپرد. سپس به آن دو مرد روستا گفت: زمین میگوید من مال هیچکدامتان نیستم، بلکه شما دو تا از آنِ من هستید و روزی به من باز میگردید. غائله ختم به خیر شد و به سفارش علامه بر آن زمین با رضایت آن دو مرد، مسجد ساخته شد.
نکته: اگر مجری، اظهار فضل! نمیکرد، بیشتر و بیشتر از عبدالله حسنزاده میشنیدیم. حیف که مجری چنان مینُمود! و وسط سخن میپرید؛ چه هم بیجا و سبُک.
سه خاطرهی من: ۱. روزی گویی سال ۶۳ از صفائیه، پشت سر علامه حسنزاده تعقیبش کردم تا لذت ببرم و از حرکات و سکناتش بیاموزم. آرام و باوقار دست بر عبایش که مقداری جمع کرده بود، از برِ عابر پیاده قدمزنان، بیتکلف رفت و رفت و رفت تا پاساژ قدس. دیدم از فروشنده، رواننویس خرید. سپس هوناً به سمت حرم ادامهی مسیر دادند: وَ عِبادُ الرَّحمَٰنِ الَّذینَ یَمشُونَ عَلَى الأَرْضِ هَوْنًا. (آیهی ۶۳ فرقان) ۲. روزی دیگر در دههی هفتاد هم عید غدیر به منزلش رفته بودم. جالب این بود هرگز به هیچ کس اجازهی دستبوسی نمیداد. دستش را میکشید. البته من اهل دستبوسی نیستم. بگذرم. ۳. در دورهی کوتاه طلبگیام با فرزند کوچکتر علامه حسنزاده هممدرسه، همدرس و هممباحثه بودم که هر دویمان حوزه را ادامه ندادیم. من از روی فقر و تنگدستی هولناک، او را نمیدانم چرا.
قمر آریان؛ همسر زرینکوب
قمر آریان را میشناسید؟
جمعه ۲۷ / ۱ / ۱۴۰۰
نوشتهی ابراهیم طالبی دارابی دامنه
به نام خدا. با سلام و احترام به همگان. قمر (زادهی فروردین ۱۳۰۰ قوچان) همسر زرینکوب (زادهی اسفند ۱۳۰۱ بروجرد اما اصالتاً اهل خوانسار) در دانشکدهی ادبیات فارسی تهران با او آشنا شد و هر دو در دورهی دکتری، باهم ازدواج کردند؛ البته آشناییشان در فضای دانشکده، ۹سال طول کشید تا زرینکوب در مشهد به خواستگاری قمر رفت. قمر خود میگفت به او احتیاج داشت، برای اینکه هزار مسئله بود که وی میخواست بداند و از نظرش این تنها زرینکوب بود که آن را میدانست.
قمر نویسندهی «روایت یک شاهد عینی» عبدالحسین زرینکوب را با اسم خودمانی و مخفّف «عبدی» صدا میکرد که مادرش گفت «عبدل» یا «عَدُل» صداش کن، ولی رفته رفته نام او در زبان قمر، به همان واژهی «عبدی» نشست که مایهی طنز هم شد، مثلاً «مهتدی صبحی» از دوستان آنان روزی از روی طنز و شوخی به قمر گفت: «عبدی چیه؟! بگو ارباب!»
رسالهی دکتریِ دکتر قمر آریان جزوِ اولین پژوهشهای فارسی دربارهی مسیحیت است. نیز جالب است بدانید که قمر آریان در جلسهی محاکمهی مرحوم دکتر محمد مصدق حضور داشت. او این صحنه را از فرصتهای مهم زندگیاش میدانست تا تصویر ملیشدن صنعت نفت همیشه در ذهنش جاودانه شود. او این دادگاه را عرصهی «محاکمهی انسانیت در برابر رذالت و خیانت» خواند و از ایستادگی مصدق در برابر دادگاه و حکومت شاه، دفاع کرد.
قمر آریان به شعر و شاعری نیز علاقهی وافر داشت و در ۲۲ سالگی، نیما یوشیج را ملاقات کرد. به روایت او هر بار که «سیمرغ» نیما یوشیج را زمزمه میکرد و یا «افسانه»ی وی را، لذت میبُرد. بهویژه به خاطر اینکه، این مرحوم یوشیج بود اولین بار شعر را از قید و بند قافیه آزاد کردهبود؛ بنابراین، دلش میخواست آن مرد را ببیند. لذا در یک مراسمی متوجه شد که نیما حضور دارد. فوراً جلو رفت و فریاد زد: «آقا شما نیما هستید؟ نیما گفت: بله خانم، مگر من داخل آدمها نیستم که این طور مرا صدا میکنید؟! گفتم البته که هستید.»
مقالات، اشعار و ترجمههای متعددی از خانم دکتر آریان در مجلاتی چون یغما، سخن، مهرگان، مروارید به چاپ میرسید. او -که از نخستین زنان دانشآموخته دانشگاه تهران و جزوِ اولین استادان زن دانشگاه در ایران بود- مدتی نیز سردبیر مجلهی «راهنمای کتاب» را برعهده داشت. و علاوه بر تحقیق و ترجمه و سرودن دوبیتیها، سالها در دانشگاه شهید بهشتی (ملی سابق) چه پیش و چه پس از انقلاب، ادبیات تدریس میکرد. وی دکتر زرینکوب را در سفرهای علمی هند، پاکستان، لبنان، آمریکا و چندین کشور اروپایی و عربی همراهی میکرد. بیتردید فرهنگ و تاریخ ایران مدیون دانشمندان بزرگ ازجمله این دو دانشمند است و آثار آنان بالاترین ارثیهایست که برجای گذاشتهاند.
آیا این را شنیدهاید که استاد عبدالحسین زرینکوب یک تشت یخ را زیر میز مطالعهاش میگذاشت و شبها پا را در آن فرو میبرد تا خوابش نبرَد و بتواند بیشتر بخوانَد و بنویسد بپژوهَد. این روحیه با تشویق قمر نیز همراه بود. و چه عالیست انسانهای بزرگ را همسرانی همراهاند.
زندهیاد قمر آریان در ۲۳ فروردین ۱۳۹۱ درگذشت؛ یعنی۳ سال بعد از درگذشت روانشاد عبدالحسین زرینکوب. زرینکوبی که قمر آریان باورش این بوده از اول وی را در انگلستان غلط معالجه کردند که بعد در آمریکا نتوانستند آن را جبران کنند؛ تبهای خیلیشدید، که خودشان گفتند «تب باکتری». و آریان چنین تبولرزهایی را هرگز در عمرش ندیده بود.
خانم «سمیرا شاهیان» برای این بانوی ایران، گردآوریهای مفیدی در «شهرآرا» (اینجا) صورت داد. نیز منابع زیر در شناخت دکتر قمر آریان مآخد خوبیست: «مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «قمر آریان، ستارهای در آسمان فرهنگ پارسی»، «سازمان اسناد و کتابخانه ملی» و «مصاحبهی تاریخ شفاهی با دکتر قمر آریان». والسلام.